Een nieuwe visie die leiderschap en management helpt bij veranderen

 

Door verandering uit de betrokkenen zelf te laten komen en niet over te laten aan hoger management, komt men samen tot iets moois, door iedereen gedragen. Want wat uit mensen zelf komt heeft voor hen zin. Maar hoe doe je dat? We hebben in onze management- en adviespraktijk een effectieve aanpak ontwikkeld.

 

Overtuigingen, emoties en behoeften spelen een belangrijke rol in menselijk gedrag. Ze zijn in de zakelijke omgeving net zo aanwezig als privÚ. Persoonlijk en zakelijk zijn niet te scheiden, maar in de praktijk doen we dat wel. Missen we zakelijk dan wat als we niet de mens in zijn geheel zien? Ons antwoord is overduidelijk: JA! Ons concept "Openhartigheid" beschouwt die hele mens, zijn gedrag, maar ook overtuigingen, emoties en behoeften en het effect op zijn zakelijk functioneren.

 

Mensen maken organisaties. Ook problemen ontstaan vaak door mensen en kunnen door diezelfde mensen worden opgelost. Inzicht in de samenhang tussen gedrag, overtuigingen, emoties en behoeften enerzijds, de hele mens dus, en anderzijds het functioneren van mensen in organisaties is dan van veel nut. En precies dat is wat "Openhartigheid" biedt.

 

De hieronder kort weergegeven theoretische basis is in detail uitgewerkt, kan in workshops en trainingen worden overgedragen, is ge´nstrumenteerd en uitgewerkt met werkvormen voor de praktijk.

 

 

***

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De diepte in naar de hele mens

 

 

We willen werken, leiden of veranderen vanuit de hele mens, met zijn overtuigingen, emoties en behoeften als de motor in organisaties. Dan is het nodig om ons beeld van de zakelijke werkelijkheid te herzien.

In het Openhartigheidconcept gaan we ervan uit, dat organisaties zijn te begrijpen a.h.v.:

  • Het zichtbare uiterlijk van het collectief, cijfers, modellen, systemen - structuur & ontwerp
  • De onzichtbare collectieve binnenkant, de menselijke factor, cultuur, samenwerking - mensen & cultuur
  • Het zichtbare uiterlijk van individuen, gedrag, kennis, vaardigheden - hoofd & handen
  • Het individuele innerlijk, overtuigingen, emoties, diepste verlangens - hart & buik

In onze werksituatie beperken we ons handelen liever tot de zichtbare kant van mens en organisatie. Maar we weten, dat er meer is en dat we dat voor maximaal succes niet zouden moeten negeren. Een wijze van managen die daar vanuit gaat, zal in het menselijk innerlijk een laag dieper zoeken naar deze individuele heelheid. Op zoek naar verbinding van persoonlijk en zakelijk, naar hart en buik.

De vraag is nu op welke voor iedereen toegankelijke manier we de verbinding met het innerlijk kunnen maken en hoe we dat vervolgens in de praktijk kunnen toepassen.

 

We zijn hierbij ge´nspireerd door de Integrale Visie van de Amerikaanse filosoof Ken Wilber. Hij betoogt: "We kunnen onze werkelijkheid pas volledig begrijpen, als we die benaderen vanuit vier invalshoeken, namelijk vanuit de collectiviteit, het individu en voor beide vanuit het zichtbare en het innerlijk, het onzichtbare."

 

Terug naar bovenzijde pagina

 

 

 

De kracht van behoeften als drijfveren van gedrag

 

 

Hoe kunnen we "de diepte in" langs een weg die voor iedereen begaanbaar is?

Basisbehoeften zijn diepste menselijke verlangens zoals "een bijdrage leveren", "erbij horen", "groeien", "veiligheid", "ertoe doen". Menselijk handelen komt voort uit de verwachting, dat het zal voorzien in onze basisbehoeften. Als we die behoeften kennen kan aan de vervulling gewerkt worden tot voordeel van mens en organisatie. Want de verwachting dat behoeften vervuld worden geeft energie en maakt creatief. Inzet en betrokkenheid zijn dan verzekerd, omdat het gedrag zin heeft.

 

Basisbehoeften zijn dus drijfveren van menselijk gedrag. Ze zijn universeel, al verschillen ze voor verschillende mensen in intensiteit naar gelang omstandigheden, persoonlijkheid, verleden. Maar ze bieden iedereen een begaanbare weg "de diepte in".

 

Als door iedereen herkende en erkende basisbehoeften de drijfveren van ieders gedrag zijn, waarom zijn ze dan bij veranderingsprocessen niet belangrijke thema's? Kunnen zij voor verbinding zorgen tussen de verschillende aspecten van verandering? Het antwoord is JA! Kennen van en vrij kunnen en durven spreken over onze basisbehoeften, openhartigheid, zijn daarom onmisbare vaardigheden.

 

***

 

De Amerikaanse psycholoog Marshall Rosenberg heeft ons met zijn model voor Non-violent Communication sterk ge´nspireerd. Het communicatiemodel is verder uitgewerkt en laatdan het ontstaan van gedrag zien als een beweging de diepte in.

 

Een gebeurtenis prikkelt een zintuig en verschijnt aldus als waarneming in het bewustzijn. Dat roept een emotie  op, omdat basisbehoeften, diepste verlangens, worden geraakt. Dit proces genereert een verantwoordelijkheidgevoel om in die behoefte voorzien leidend tot een bewuste uiting en betekenisvol gedrag, bedoeld om in die behoeften te voorzien. Het bewust afleggen van deze weg van waarneming naar uiting creŰert gedrag dat uit de mensen zelf komt, waarvoor iemand de verantwoordelijkheid neemt. En dan heeft zulk gedrag per definitie zin.

 

Dit mechanisme kent ook een schaduwkant die via, vaak onbewuste, kortsluitingen verstoringen genereert. De  zintuiglijke prikkel kan worden vervormd, aan de waarneming wordt een interpretatie verbonden, de emotie wordt een oordeel of de basisbehoefte wordt vervangen door een manier om in andere behoeften te voorzien, een strategie dus. Daardoor kan een innerlijke impuls tot bepaald gedrag ontstaan, of een impulsieve actie en instinctief gedrag. Van dergelijke impulsen, acties en gedrag is iemand zich vaak minder bewust, maar daarom zijn ze niet minder bepalend voor iemands gedrag.

 

Naarmate iemand gedrag - dat is actie, besluitvorming, overleg, etc. - kan of mag vertonen dat voorziet in zijn basisbehoeften zal dat leiden tot meer inzet en betrokkenheid. Het gedrag heeft voor hem immers betekenis. Zoeken naar dergelijk gedrag is dÚ succesfactor bij verandering.

 

Het hier geschetste mechanisme is het fundament onder Openhartigheid als concept voor leiderschap, management en verandering.

 

Terug naar bovenzijde pagina

 

 

 

Mensen ontwikkelen zich voortdurend

 

 

Gedrag wordt bepaald door basisbehoeften, zoals hiervoor in het gedragsmodel toegelicht. Maar niet elk individu reageert op dezelfde manier op een gebeurtenis. Want gedrag wordt sterk bepaald  door specifieke kenmerken van mensen als opvoeding, opleiding, aanleg. Bovendien verandert gedrag naarmate iemand ouder wordt en ook deze veranderingen zijn heel individueel.

 

We hebben een model ontwikkeld om deze variŰteit en dynamiek in menselijk gedrag inzichtelijk te maken. Elke mens maakt vanaf de geboorte een ontwikkeling door die wordt gestuurd door onder meer de ontwikkeling van zijn basisbehoeften. Zijn blik op de wereld om hem heen wordt als gevolg daarvan vanaf de kind- tot de oudere-fase steeds breder. Dit bepaalt de wijze waarop hij in de wereld staat, die waarneemt en zich daarin manifesteert, zijn gedrag.

 

Dit proces wordt hier weergegeven in vier stappen die gedurende een mensenleven worden doorlopen. In elke stap worden tot dan "slapende" basisbehoeften actief die mede bepalend worden voor gedrag, samen met al actieve behoeften. Er wordt een ontwikkelingsproces zichtbaar, de diepte in, ge´nspireerd door de U Theorie van Otto Scharmer:

  • Een (afhankelijk) kind leeft in zijn eigen wereld; de behoefte aan veiligheid, orde en fysieke behoeften zijn dominant, zijn gedrag is te typeren als "er zijn" of "doen"
  • Een (kritische) adolescent is kritisch op alles rondom hem, heeft behoefte aan ontwikkeling en groei, zich uitend in pogingen om zich los te maken van wat tot dan vertrouwd was en grenzen zoekend
  • Een (participerende) volwassene staat midden in de samenleving, wil erbij horen en een bijdrage leveren om samen te leven en te werken
  • De (wijze) oudere is beschouwend en streeft naar vervulling door betekenis voor anderen

 

Ontwikkelingsprocessen die zich volgens dit patroon voltrekken, met een zich verbredende horizon, kunnen rekenen op inzet en betrokkenheid van deelnemers, omdat het verloopt volgens menselijke ontwikkelingsstappen. Zo'n ontwikkeling "past" bij mensen en wordt herkend. Maar de eerder genoemde  schaduwkant van het menselijk gedrag kan ook dit harmonische proces verstoren.

 

Terug naar bovenzijde pagina

 

 

 

Mensen vertonen voorkeurgedrag

 

 

Binnen het "normale" groeiproces door de levensfasen heen brengen mensen gedragsvoorkeuren in of ontwikkelen deze onder invloed van dominante basisbehoeften. Die dominantie ontstaat onder invloed van o.m. afkomst, leefomgeving, opleiding, sociale omstandigheden, aanleg, karakter. Deze dominante gedragsvormen van werkende mensen hebben een belangrijke functie in organisaties.

 

De U Theorie van Otto Scharmer heeft ons ge´nspireerd tot een indeling van menselijk gedrag in vier categorieŰn a.h.v. hun interactie met de werkelijkheid rondom hen. Zo kennen we de mensen die binnen hun eigen wereld zoeken naar zekerheid en orde. Dat zijn de taakgerichte doeners, gefocust op kwaliteit en stabiliteit. We zien ook ondernemers, of managers, die kritisch de grenzen zoeken, het oude loslaten en streven naar verbetering en maximaal resultaat. De netwerkers manifesteren zich door te kijken door de ogen van anderen en zo samen te werken en marktvraag te creŰren. Tenslotte zijn er de visionairs, meer  beschouwend gefocust op hun betekenis voor de samenleving voor continu´teit, nu en straks. De meeste mensen laten met verschillende intensiteit meer dan ÚÚn gedragstype zien. Deze gedragsvormen hebben qua focus veel gemeen met de levensfasen van mensen, zoals geschetst bij individuele menselijke ontwikkeling.

 

Dit voorkeurgedrag wordt versterkt of afgezwakt door de invloed van levensfasen en daarbij behorende dominante behoeften. Zo ontstaat een complex van elkaar be´nvloedende factoren die samen in belangrijke mate het menselijk gedrag bepalen. Kennen en hanteren van basisbehoeften is een belangrijk handvat om tot inzicht en verandering te komen.

 

Terug naar bovenzijde pagina

 

 

 

Individuele basisbehoeften creŰren de collectieve cultuur

 

 

De cultuur van een collectiviteit - "Zo doen we dat hier!" - ontstaat uit de basisbehoeften van alle betrokkenen. Die behoeften zijn immers bepalend voor het gedrag van mensen en mensen maken de cultuur.

 

Bepalende mensen in of buiten de organisatie, met hun specifieke voorkeurgedrag, be´nvloeden sterk het functioneren van de organisatie. Dergelijk voorkeurgedrag heeft een belangrijke functie in organisaties. Want zonder doeners is er immers geen product, zonder ondernemers geen groei, zonder netwerkers geen klanten en zonder visionairs geen toekomst.

 

Mensen ontwikkelen hun focus en hun gedrag door veranderende basisbehoeften. Op dezelfde wijze focussen organisaties zich ook op product/taak (het WAT), proces (het HOE), relaties (met WIE) en identiteit (het WAAROM). En net als basisbehoeften en daardoor gedreven gedrag veranderen, kan ook deze focus in de loop van de tijd veranderen. Nieuwe organisatie-paradigmaĺs kunnen dan leidend worden. Deze ontwikkeling is een aanvulling op Simon Sineks theorie, beschreven in zijn "Start with the WHY".

 

Het is onze overtuiging dat organisaties geneigd zijn zich te ontwikkelen volgens hetzelfde patroon dat mensen in hun leven volgen. Organisaties als Philips, Apple, Microsoft laten dit fraai zien. Dergelijke ontwikkelingen passen bij mensen, creŰren inzet en betrokkenheid omdat ze voorzien in basisbehoeften, ze zijn kansrijk. Organisaties vertonen daarom ook voorkeurgedrag, gevoed door de invloed van in- en externe omstandigheden op de basisbehoeften en (voorkeur-)gedrag van mensen. Focus op basisbehoeften is daarom een zeer bruikbare benadering bij het onderzoeken en veranderen van de organisatiecultuur.

 

Terug naar bovenzijde pagina

 

 

 

Basisbehoeften leveren bouwstenen voor individuele en organisatieontwikkeling

 

 

Menselijk gedrag kan worden ontwikkeld door basisbehoeften van betrokkenen niet te negeren, maar aandacht te geven door de diepte in te gaan.

 

Basisbehoeften drijven het gedrag vanmensen en bepalen daarmee hun functioneren in organisaties. Deze invloed van basisbehoeften op organisatorisch functioneren kunnen we benutten door basisbehoeften op een doordachte manier te hanteren. Er kan a.h.v. deze universele basisbehoeften een dialoog ontstaan over nieuw gedrag, nieuwe cultuuraccenten of managementfocus. Basisbehoeften openen dan luikjes die zicht bieden op ontwikkelingskansen. Het zijn de bouwstenen voor ontwikkeling.

 

Openhartigheid - basisbehoeften bij jezelf en anderen kennen, benoemen en erkennen - is een kernvaardigheid. Want inzicht en doorleven van wat je nodig hebt genereert energie voor verandering. En is zo een effectieve manier om menselijk gedrag te be´nvloeden en het functioneren van mens en organisatie te veranderen.

 

Basisbehoeften ruimte geven om opties voor verandering te ontdekken, basisbehoeften en opties voor verandering met anderen delen en ze  loslaten om vrij ge´nspireerd te worden  zijn de drie andere  kernvaardigheden  die zicht bieden op optimale veranderingen voor diverse toepassingsgebieden.

 

Met deze vier bouwstenen kunnen de stappen in een scala aan ontwikkelings-vormen ondersteund worden.

 

Terug naar bovenzijde pagina